Hoạt động giải lao trí não trong lớp: 20 trò chơi nhanh giúp lấy lại tập trung

Giáo viên nào cũng quen với cảnh tượng ấy: ánh mắt đờ đẫn, lưng còng xuống, cả lớp lặng lẽ "tắt máy". Sự chú ý là một nguồn lực có hạn, và sau mười lăm hay hai mươi phút làm việc tập trung, ngay cả những học sinh hăng hái nhất cũng bắt đầu đuối dần. Những hoạt động giải lao trí não trong lớp chính là cách khắc phục đơn giản và hiệu quả nhất — những khoảng nghỉ ngắn, có chủ đích, kéo dài hai đến năm phút, để bộ não được "reset" trước khi bạn yêu cầu nó làm việc tiếp.

Bài viết này giải thích vì sao các hoạt động giải lao trí não lại có tác dụng, rồi đưa ra 20 hoạt động cụ thể chia theo mục đích: vận động, chánh niệm, trò chơi tư duy nhanh, hoạt động cặp đôi và tương tác, cùng một lựa chọn số hóa dành cho lớp học có thiết bị riêng cho mỗi học sinh. Mỗi hoạt động đi kèm một câu hướng dẫn duy nhất, để bạn có thể triển khai ngay tại chỗ mà không cần chuẩn bị gì — để đánh thức một lớp đang uể oải, làm dịu một lớp đang quá khích, hoặc tạo ranh giới rõ ràng giữa hai nhiệm vụ.

Hoạt động giải lao trí não trong lớp là gì, và vì sao chúng có tác dụng?

Giải lao trí não là một khoảng ngắt ngắn, có cấu trúc trong giờ học — thường là hai đến năm phút — đưa học sinh sang một trạng thái khác trước khi quay lại bài giảng. Ý tưởng không phải là lãng phí thời gian, mà là bỏ ra một chút thời gian để phần còn lại của tiết học hiệu quả hơn.

Ba yếu tố khiến các hoạt động giải lao trí não trong lớp phát huy tác dụng:

• Sự chú ý là có hạn. Tập trung liên tục bào mòn một nguồn lực nhận thức có thật. Một khoảng nghỉ ngắn giúp nó hồi phục, nhờ vậy chặng làm việc tiếp theo nhận được nhiều sự chú ý hơn, chứ không phải ít đi.
• Sự mới mẻ kéo bộ não trở lại cuộc. Một sự thay đổi hoạt động — đứng dậy, cười đùa, giải một câu đố nho nhỏ — sẽ kéo sự chú ý ra khỏi chế độ "lái tự động".
• Vận động và tâm trạng đều giúp ích. Hoạt động thể chất làm tăng lưu thông máu và độ tỉnh táo, còn một chút phấn chấn trong tâm trạng khiến học sinh sẵn lòng nhập cuộc trở lại. Những khoảng nghỉ ngắn hỗ trợ sự tập trung tốt hơn so với việc cố gắng "cày" tiếp khi đã mệt, và Harvard Health cũng khẳng định luận điểm rộng hơn này: sự tập trung được nuôi dưỡng bởi những thói quen như ngủ đủ, vận động và chánh niệm — chứ không phải bằng cách gồng mình làm tiếp.

Một lưu ý cần thành thật: giải lao trí não là công cụ cho sự tập trung và tâm trạng, không phải một liều thuốc thần kỳ giúp học giỏi hơn. Chúng giúp học sinh quay lại bài với tinh thần sảng khoái; nhưng tự thân chúng không khiến ai thông minh hơn cả.

Giải lao trí não vận động (tiếp năng lượng)

Hãy dùng nhóm này khi cả lớp đang đờ đẫn, buồn ngủ, hoặc sau giờ ăn trưa. Chúng giúp máu lưu thông và xua tan cơn uể oải trong chưa đầy ba phút.

1. Chuỗi giãn cơ. Hướng dẫn cả lớp từ từ vươn tay lên trần nhà, nghiêng người nhẹ sang hai bên, rồi gập người về phía trước. Mỗi động tác mười giây, thở ra khi giãn cơ.
2. Nhảy dang tay chân (jumping jacks) đếm ngược. Hai mươi cái nhảy dang tay chân, cả lớp cùng đếm ngược thành tiếng, rồi hít một hơi thật sâu. Ồn ào, nhanh gọn và kết thúc chóng vánh.
3. Nhảy tại chỗ bên bàn. Bật một bài hát sôi động, lành mạnh trong 60 đến 90 giây và để học sinh nhảy trong khoảng không gian của riêng mình. Không cần biên đạo gì cả.
4. Simon Says (Simon bảo). Chơi một vòng nhanh với các mệnh lệnh vận động — "Simon bảo chạm vào ngón chân." Tăng tốc dần để giữ sự sắc bén và một chút tinh nghịch.
5. Chạm chéo tay chân. Tay phải chạm đầu gối trái, tay trái chạm đầu gối phải, lặp lại theo nhịp đều trong 30 giây. Việc bắt chéo qua đường giữa cơ thể vừa cuốn hút lại vừa giúp tập trung một cách bất ngờ.
6. Rũ người cho hết. Đếm ngược từ tám trong khi lần lượt rũ từng chi — tay phải, tay trái, chân phải, chân trái — rồi lặp lại với số đếm nhỏ dần. Lần nào cũng kết thúc trong tiếng cười.

Giải lao trí não chánh niệm và làm dịu

Hãy chọn nhóm này khi cả lớp đang căng thẳng, lo lắng hoặc bị kích thích quá mức — sau một buổi diễn tập báo cháy, trước một bài kiểm tra, hoặc khi năng lượng đã chuyển thành hỗn loạn. Những hoạt động này làm dịu lớp học thay vì "lên dây cót" cho nó.

7. Thở hộp. Hít vào đếm bốn nhịp, giữ bốn nhịp, thở ra bốn nhịp, giữ bốn nhịp. Lặp lại bốn lần. Vẽ một hình vuông trong không khí để dẫn dắt nhịp thở.
8. 5-4-3-2-1 giác quan. Thầm gọi tên năm thứ bạn nhìn thấy, bốn thứ bạn nghe thấy, ba thứ bạn chạm vào được, hai thứ bạn ngửi thấy và một thứ bạn nếm được. Một cách nhanh và đáng tin cậy để kéo một lớp đang nháo nhào trở về thực tại.
9. Hình dung trong yên lặng. Đọc to một khung cảnh êm dịu trong 60 giây — một bãi biển, một lối mòn trong rừng — và mời học sinh nhắm mắt hình dung. Kết thúc bằng cách đếm ngược để đưa các em trở về lớp.
10. Thở theo nét vẽ bàn tay. Dùng ngón tay của bàn tay kia lần theo viền bàn tay này: hít vào khi đi lên theo mỗi ngón, thở ra khi đi xuống. Năm ngón tay, năm hơi thở, hoàn toàn tĩnh lặng.
11. Một phút tĩnh lặng. Đặt hẹn giờ 60 giây hoàn toàn yên lặng và bất động. Nói với học sinh rằng nhiệm vụ duy nhất là chú ý đến hơi thở của mình. Đủ ngắn để lớp nào cũng làm được.

Trò chơi giải lao trí não tư duy nhanh

Nhóm này cho bộ não một kiểu vận động khác — nhẹ nhàng, vui vẻ và không gây áp lực. Chúng giúp lấy lại sự chú ý mà không làm chậm nhịp lớp học, và rất hợp cho khoảng giữa một tiết dài.

12. Ghi nhớ và nói to. Cho hiển thị sáu món trên bảng trong mười giây, giấu đi, rồi để học sinh cùng bạn bên cạnh kể lại càng nhiều món càng tốt. Một bài khởi động trí nhớ làm việc nhanh gọn.
13. Chuỗi tính nhẩm. Hô một số khởi đầu và một loạt phép tính: "Bắt đầu từ 7, nhân đôi, trừ 4, cộng 10." (7 → 14 → 10 → 20.) Học sinh giữ con số đang chạy trong đầu rồi hô to đáp án. Một phiên bản khác — "Bắt đầu từ 6, nhân 3, trừ 8, chia đôi" — cho chuỗi 6 → 18 → 10 → 5.
14. Kể theo nhóm. Nêu một nhóm — trái cây, thủ đô các nước, những thứ màu xanh — rồi đi vòng quanh lớp, mỗi học sinh thêm một thứ, không được lặp lại, giữ nhịp thật nhanh.
15. Bạn sẽ chọn cái nào. Đặt một tình huống lưỡng nan vui vẻ, nhanh gọn ("Bạn muốn biết bay hay muốn tàng hình?") rồi để học sinh bỏ phiếu bằng cách đứng lên hoặc giơ tay, sau đó bảo vệ lựa chọn của mình bằng một câu với bạn bên cạnh.
16. Tìm kẻ lạc loài. Viết bốn từ lên bảng và hỏi từ nào không thuộc nhóm — và vì sao. Điểm thú vị: thường có nhiều hơn một đáp án hợp lý.

Để hiểu thêm cách những trò chơi như thế này rèn luyện khả năng nhớ lại, hãy xem hướng dẫn của chúng tôi về cách cải thiện trí nhớ làm việc, và những mẹo tính nhẩm để có sẵn cả kho ý tưởng chuỗi tính mà rút ra dùng ngay tại chỗ.

Giải lao trí não cặp đôi và tương tác

Nhóm này giúp lấy lại sự chú ý thông qua kết nối và một chút trò chuyện — hoàn hảo khi học sinh đã cắm cúi và im lặng quá lâu.

17. Nghĩ - cặp đôi - chia sẻ. Đặt một câu hỏi không gây áp lực, cho 30 giây để suy nghĩ, một phút để chia sẻ với bạn cùng cặp, rồi vài bạn xung phong trình bày trước lớp. Vừa lấy lại được sự tập trung, vừa hé mở chủ đề tiếp theo cùng một lúc.
18. Đố hành động (charades). Ghé tai một học sinh một từ — tên con vật, một hành động, một thuật ngữ trong bài học — rồi để em diễn tả bằng động tác cho bạn cùng cặp hoặc cả bàn đoán. Im lặng mà lại tiếp năng lượng đến bất ngờ.
19. Hai thật một giả. Một học sinh nói ba câu về bản thân; trong đó một câu là sai. Bạn cùng cặp đoán xem câu nào sai. Mỗi lượt chưa đầy một phút nhưng vun đắp được sự kết nối và khả năng lắng nghe.
20. Vẽ quay lưng vào nhau. Một bạn mô tả một hình đơn giản hoặc một hình vẽ nguệch ngoạc; bạn kia vẽ lại mà không nhìn. So sánh kết quả. Pha trộn cân bằng giữa sự tập trung, tiếng cười và luyện tập giao tiếp.

Một hoạt động giải lao trí não số hóa cho lớp học có thiết bị riêng

Nếu học sinh của bạn vốn đã có thiết bị trước mặt, một trò chơi tư duy ngắn và riêng tư có thể là một cách "reset" gọn gàng — miễn là nó thực sự ngắn và không lôi các em vào một dòng nội dung vô tận. Đây chính là khoảng trống mà QZBrain được tạo ra để lấp đầy.

QZBrain là một ứng dụng luyện trí não miễn phí của Flashcards World SL, với trung tâm là Daily Workout (buổi tập hằng ngày): chỉ một cú chạm để bắt đầu một phiên năm trò chơi về trí nhớ và tính nhẩm — khoảng năm phút, không lặp lại — ở mức độ khó do bạn tự chọn. Hết phiên là hết hẳn. Không có dòng nội dung vô tận nào níu học sinh ở lại — vốn chính là vấn đề muôn thuở khi phát thiết bị cho các em để "nghỉ giải lao".

Một vài đặc điểm rất hợp với lớp học:

• Không cần đăng nhập, không thu thập dữ liệu. Nhà phát triển không thu thập bất kỳ dữ liệu nào, nên không có hồ sơ cá nhân, không phải đăng ký, cũng không có tài khoản nào phải quản lý cho cả ba mươi học sinh.
• Hoạt động hoàn toàn ngoại tuyến. Ứng dụng chạy mà không cần kết nối, nên Wi-Fi chập chờn của lớp học không còn là vấn đề.
• Phân loại độ tuổi 4+. Phù hợp với mọi khối lớp.
• Được thiết kế để có điểm kết thúc. Một phiên năm phút có sẵn điểm dừng, đúng là thứ một khoảng giải lao trí não cần.

Để nói rõ nó làm được gì và không làm được gì: QZBrain là một cách vui vẻ, ít áp lực để luyện trí nhớ và kỹ năng tính nhẩm cũng như xây dựng một thói quen hằng ngày. Nó không phải phương thuốc chữa bệnh gì cả. Nhưng với vai trò một khoảng "reset" năm phút gọn ghẽ, nó vẫn hơn hẳn việc thả cho học sinh tự do trên thiết bị.

Mẹo thực tế khi triển khai giải lao trí não trong lớp

Một khoảng giải lao trí não bị kéo dài lê thê hoặc không có hồi kết sẽ gây hại nhiều hơn lợi. Vài nguyên tắc giúp chúng luôn sắc gọn:

• Giữ trong khoảng 2 đến 5 phút. Đủ dài để "reset", đủ ngắn để giữ đà. Hãy đặt một đồng hồ đếm giờ ai cũng nhìn thấy.
• Báo hiệu bắt đầu và kết thúc thật rõ ràng. Một tiếng chuông, một câu cửa miệng ("Giải lao trí não — bắt đầu!"), hoặc một dấu hiệu bằng tay. Việc chuyển trở lại làm bài cũng phải dứt khoát như lúc bắt đầu.
• Chọn năng lượng cho khớp với khoảnh khắc. Một lớp đờ đẫn, buồn ngủ cần một khoảng vận động để bừng tỉnh; một lớp căng thẳng, lo âu cần một khoảng làm dịu để lắng lại. Đọc được không khí của lớp chính là toàn bộ kỹ năng ở đây.
• Dạy nề nếp trước đã. Vài lần đầu, bản thân khoảng giải lao chính là bài học. Một khi học sinh đã nắm được cách làm, mọi thứ sẽ trôi chảy.
• Đều đặn nhưng đừng cứng nhắc. Thời điểm dễ đoán thì có ích, nhưng hãy thay đổi hoạt động để sự mới mẻ tiếp tục phát huy.

Để có cái nhìn tổng quan hơn về việc duy trì sự tập trung suốt một buổi học dài — cho cả học sinh lẫn chính bạn — hãy xem hướng dẫn của chúng tôi về cách cải thiện sự tập trung khi học.

Câu hỏi thường gặp

Nên cho giải lao trí não bao lâu một lần?

Một quy tắc tốt để áp dụng là cứ sau mỗi 20 đến 30 phút làm việc tập trung, có điều chỉnh theo độ tuổi — học sinh nhỏ tuổi cần nghỉ thường xuyên hơn, đôi khi cứ 10 đến 15 phút một lần. Hãy quan sát lớp học thay vì nhìn đồng hồ: sự bồn chồn, cựa quậy và ánh mắt đờ đẫn mới là tín hiệu thật sự của bạn.

Một khoảng giải lao trí não nên kéo dài bao lâu?

Hai đến năm phút là điểm vàng. Khoảng thời gian đó đủ dài để thực sự lấy lại sự chú ý nhưng đủ ngắn để bạn giữ được đà và không phải mất công gom lại trật tự lớp. Luôn luôn đặt một điểm kết thúc rõ ràng.

Giải lao trí não có thực sự giúp ích cho việc học không?

Chúng giúp một cách gián tiếp, và đó mới là cách diễn đạt trung thực. Giải lao trí não khôi phục sự chú ý, nâng tinh thần và bổ sung vận động, nhờ vậy học sinh quay lại bài với sự tập trung tốt hơn và sẵn sàng học hơn. Đây là công cụ cho sự tập trung và sức khỏe tinh thần, không phải thứ giúp học giỏi hơn một cách trực tiếp — và không một hoạt động hay ứng dụng nào tự thân khiến học sinh thông minh hơn. Như Mayo Clinic đã chỉ ra về các trò chơi trí não nói chung, bạn thường sẽ giỏi hơn ở đúng cái việc mình luyện tập, còn những lợi ích rộng và chung chung thì chưa có bằng chứng vững chắc. Giải lao trí não xứng đáng có chỗ đứng nhờ làm cho khoảng thời gian làm việc bao quanh nó trở nên hiệu quả hơn.

Khác biệt giữa một khoảng giải lao tiếp năng lượng và một khoảng làm dịu là gì?

Khoảng giải lao tiếp năng lượng — vận động, nhảy múa, nhảy dang tay chân — đánh thức một lớp mệt mỏi, thiếu sức sống. Khoảng giải lao làm dịu — hít thở, hình dung, tĩnh lặng — giúp một lớp căng thẳng hay lo âu lắng lại. Chọn đúng loại cho đúng khoảnh khắc chính là điều khiến một khoảng giải lao trí não phát huy tác dụng.

Giải lao trí não có phải chỉ dành cho học sinh nhỏ tuổi không?

Không. Học sinh lớn hơn và cả người trưởng thành cũng được lợi; chỉ là hình thức trở nên chững chạc hơn mà thôi. Tuổi teen thường thích các trò chơi tư duy nhanh, hoạt động nghĩ - cặp đôi - chia sẻ, hoặc một khoảng "reset" ngắn riêng tư trên thiết bị hơn là một màn nhảy múa, nhưng nhu cầu cốt lõi — một khoảng dừng để phục hồi sự chú ý — thì ai cũng có.

Giải lao trí não có làm lãng phí thời gian dạy học không?

Ngược lại là khác, nếu làm đúng cách. Một khoảng "reset" hai phút giúp khôi phục mười lăm phút chú ý tập trung là một khoản lợi ròng rõ ràng. Sự lãng phí đến từ việc ép một lớp đã "tắt máy" tiếp tục học thứ mà các em không còn tiếp thu được nữa.

Hãy đưa giải lao trí não vào lớp học của bạn ngay ngày mai

Bạn không cần một chương trình, một ứng dụng hay bất kỳ khoản ngân sách nào để bắt đầu — phần lớn các hoạt động này chẳng cần gì ngoài bạn và một chiếc đồng hồ đếm giờ. Hãy chọn ba: một hoạt động tiếp năng lượng, một hoạt động làm dịu và một trò chơi tư duy nhanh. Dùng chúng trong một tuần, quan sát xem lớp học phản ứng thế nào, và giữ lại những gì hiệu quả.

Khi thiết bị vốn đã sẵn trên tay và bạn muốn một khoảng "reset" số hóa gọn gàng, không rắc rối, QZBrain mang đến cho học sinh một khoảng giải lao trí não riêng tư, ngoại tuyến, dài năm phút, không cần đăng nhập và không thu thập dữ liệu. Ứng dụng miễn phí trên iOS, Android và trên web, và bạn có thể tìm hiểu thêm về cách nó hoạt động — cùng những bằng chứng trung thực đằng sau việc luyện trí não — tại trang tổng hợp về QZBrain và bài viết đào sâu của chúng tôi về liệu các trò chơi luyện trí não có thực sự hiệu quả hay không.